Πείτε μας λοιπόν, καταδικάζετε τη βία;

Τον τελευταίο καιρό, είναι πολύ της μόδας στα τηλεοπτικά πάνελ η θεωρία των δύο άκρων. Μάλιστα, η κυβέρνηση του «συνταγματικού τόξου» και της «νομιμότητας» δηλώνει σε όλους τους τόνους πως απεχθάνεται τη βία και καλεί συνεχώς τον «ακραίο» ΣΥΡΙΖΑ να την αποκηρύξει. Μάλλον αισθάνεται ανασφάλεια.

Και τι σχέση έχει η θεωρία των δύο άκρων με τη βία; Ας το πάρουμε από την αρχή: θεωρία των δύο άκρων (horseshoe theory) είναι ένας όρος που ειπώθηκε πρώτη φορά από τον φιλόσοφο Jean-Pierre Faye στο έργο του Le siècle des ideologes και υποστηρίζει πως η άκρα αριστερά και η άκρα δεξιά είναι πιο κοντά απ’ όσο νομίζουν, καθώς τα άκρα “συγκλίνουν”.  Η θεωρία αυτή ουσιαστικά είναι το υπόβαθρο που αναζητούσε η αστική τάξη για να ταυτίσει τον κομμουνισμό και το φασισμό. Οι υποστηρικτές της ανά την υφήλιο ευαγγελίζονται τον αντισημιτισμό από κάποιες απομονωμένες “αριστερές” σέχτες και τη χρήση της βίας και από τις δύο πλευρές, σε αντίθεση με το “φιλειρηνικό κέντρο”. Εδώ η θεωρία αυτή καθίσταται χρήσιμη στη κυβέρνηση. Η βία χρησιμοποιείται ως μέσο για να πείσει τον κόσμο για το πόσο κοντά είναι οι “ακραίοι”, για το πόσο “αντιδημοκρατικοί” είναι.

Παρ’ όλα αυτά, η αστική τάξη πολύ εύκολα παραβλέπει το πώς ήρθε αυτή στην εξουσία και το πώς κερδήθηκαν κατακτήσεις, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα και η καθολική ψήφος, των οποίων κανένας δημοκράτης δε μπορεί να αρνηθεί την αξία. Η απάντηση είναι μία: με την επαναστατική βία. Οι άνθρωποι αυτοί που καταδικάζουν τη βία “απ’ όπου κι αν προέρχεται” καταδικάζουν άραγε τη βία της επανάστασης του 1821, ή της αντίστασης κατά το Β’ παγκόσμιο πόλεμο; Ο ίδιος ο εθνικός ύμνος, τον οποίο μας βάζουν να επαναλαμβάνουμε από νηπιακή ηλικία, μιλά για την έλευση της ελευθερίας μέσω της βίας απ΄ το πρώτο κιόλας στίχο. 

Κάθε ένας απ’ αυτούς που σπεύδουν να αφορίσουν τη βία αναιρεί τα λεγόμενά του όταν επικαλείται κάθε είδους «πατριωτισμό» ή αυτοαποκαλείται δημοκράτης, καθώς και οι εθνικές επαναστάσεις και η πολιτειακή μετάβαση στη δημοκρατία ήταν κατά κύριο λόγο σε όλο το κόσμο ΒΙΑΙΕΣ διαδικασίες. Ακόμα και το «συνταγματικό τόξο», ο όρος τον οποίο χρησιμοποιούν για να διαχωρίσουν τον εαυτό τους από τα άκρα, είναι αντιφατικός, καθώς η πλειονότητα των δημοκρατικών συνταγμάτων ανά τον κόσμο κερδήθηκαν με τη βία από εξεγερμένα λαϊκά στρώματα. Άλλωστε, το ίδιο το σύνταγμα προβλέπει - αν όχι απαιτεί - τη χρήση βίας (άρθρο 120.4), βασιζόμενο σε διαφωτιστικές ιδέες (κοινωνικό συμβόλαιο – John Locke). Τέρμα λοιπόν η υποκρισία κύριοι «συνταγματικοί», αν αποκηρύσσετε τη βία απ’ όπου κι αν προέρχεται, δεν είστε δημοκράτες, αφού αποκηρύσσετε τη βία που έφερε τη δημοκρατία. Αν, αντιθέτως, είστε δημοκράτες, τότε αναγνωρίζετε ηθική υπόσταση σε κάποιες μορφές βίας. Διάλεχτε.

Αν σκεφτούμε το ζήτημα χωρίς τις πρακτικές του εκφάνσεις θα καταλήξουμε στο ίδιο ερώτημα: Τι είναι αυτό που χαρακτηρίζει τον ηθικό χαρακτήρα της βίας;

H βία συχνά εκλαμβάνεται ως μέσο επίτευξης ενός σκοπού. Συνήθως όμως, αν και αναγνωρίζουμε το λειτουργικό της ρόλο (μέσο επίτευξης σκοπού), αγνοούμε τη φύση της ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων συνθηκών. Έτσι, πρέπει να κάνουμε ένα βασικό και αναγκαίο διαχωρισμό στη βία: τη βία που χρησιμοποιείται ως μέσο επιβολής  και καταστολής απέναντι στη βία που προκύπτει ως μηχανισμός αντίστασης, αντίδρασης ή αυτοάμυνας. Η βία της επιβολής είναι το μέσο που χρησιμοποιεί αυτός που θέλει να επιβάλλει το συμφέρον του. Παραδείγματα αποτελούν οι ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, η καταστολή, η φασιστική βία και οι πολιτικές δολοφονίες. Ως μηχανισμός αντίστασης χαρακτηρίζεται κάθε βίαιη αντίδραση σε κάποια άλλη μορφή βίας από το θύμα. Αυτή η μορφή βίας κατευθύνεται ενάντια στο θύτη (πχ απελευθερωτικά κινήματα).

Τι γίνεται όμως όταν την επιβολή δεν την ασκεί ένα άτομο, αλλά ένας θεσμός, ο οποίος μάλιστα έχει νομικά το “μονοπώλιο” στην άσκηση βίας; Όταν αυτός που έχει την εξουσία ασκεί βία για να επιβάλλει το συμφέρον του σε κάποιον άλλον, τότε καταπιέζει και είναι αναμφίβολα ηθικό και δίκαιο, οι καταπιεζόμενοι να προστατεύσουν τους εαυτούς τους και τις ελευθερίες τους από τη βία του καταπιεστή. Γι’ αυτό κανείς δε μπορεί να κατηγορήσει όσους αντιστάθηκαν σε δυνάμεις κατοχής και τυράννους. Γι’ αυτό και δε καταδικάζουμε τη βία απ’ όπου κι αν προέρχεται. Γι’ αυτό και η βία των Παλαιστινίων που βλέπουν τα σπίτια τους να κατεδαφίζονται είναι ηθική. Γι’ αυτό τη βία των εξεγερμένων μαζών που απαιτούν δημοκρατικές ελευθερίες, σύνταγμα, ανθρώπινα και εργατικά δικαιώματα δε θα τη καταδικάσω ποτέ. Γι’ αυτό και τη βία των σκλάβων για να κερδίσουν την ελευθερία τους δε γίνεται να τη καταδικάσεις. Γι’ αυτό και τη βία όσων διεκδικούν μισθούς ικανούς για να θρέψουν αυτούς και τα παιδιά τους τη θαυμάζω!

Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε ως κοινωνία δεν είναι η βία, είναι οι αιτίες της. Η ανθρωπότητα, δικαίως, μετά από παγκοσμίους πολέμους και γενοκτονίες νιώθει την ανάγκη να σταματήσει με κάθε τρόπο τη βία ώστε να επιβιώσει. Δεν κατάφερε όμως να καταπολεμήσει τη ρίζα της βίας, την αδικία, την εκμετάλλευση και τη καταπίεση, δηλαδή τον ίδιο τον καπιταλισμό. Αυτό που κάνουμε σήμερα είναι να αντιμετωπίζουμε το σύμπτωμα και όχι την αρρώστια. Όσο υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που ζουν στην ανέχεια και σε καθεστώς ανελεύθερο κι απάνθρωπο, θα υπάρχει κάθε λόγος και κάθε δίκιο να ανατραπεί - ακόμα και βίαια - αυτή η κατάσταση. Όσο το δίκαιο καθορίζεται με βάση τα συμφέροντα των λίγων, τόσο οι αδικημένοι από αυτή τη “δικαιοσύνη των λίγων” θα ψάξουν να βρουν το δίκιο τους μέσω της αντίστασης. Όσο ο θεσμός της δικαιοσύνης δεν ταυτίζεται με την ανθρώπινη δικαιοσύνη, η βία θα είναι το όπλο της αντίστασης των αδικημένων.

Όσο για τον Κεδίκογλου που κατηγόρησε τους Μαρξιστές για τη φράση του Μαρξ ότι “η βία είναι η μαμή της ιστορίας” λες και είναι ιδεολόγημα κι όχι αμείλικτη ιστορική αλήθεια την απάντηση τη δίνει ο Steinbeck στα Σταφύλια της οργής: “And the little screaming fact that sounds throughout all history: repression works only to strengthen the repressed.”

Χρήστος Σιμόπουλος