Επαναστατικός μαρξισμός και Αναρχισμός

Σήμερα ο καπιταλισμός βρίσκεται σε μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις του και γι’ αυτό είναι ευκαιρία μας να τον ρίξουμε. Κοιτώντας όμως τον χώρο μας, αυτόν που γενικά ονομάζουμε «Αριστερά», δε παίρνουμε πολλές ελπίδες. Τουλάχιστον το κομμάτι αυτό που έχει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση αποτελείται από 2 σοσιαλδημοκρατικά κόμματα-ζόμπι, ένα «γνήσια» σταλινικό κόμμα και μια ανερχόμενη δύναμη, που φαίνεται όμως να μη ξέρει προς τα πού να πάει, γι’ αυτό και έχει αρχίσει να χάνει την επιρροή που είχε πριν λίγους μήνες. Ταυτόχρονα υπάρχουν και διάφορες μικρές οργανώσεις που συναγωνίζονται μεταξύ τους για το ποια θα καταφέρει να ξεπεράσει το όριο του 3%. Σε αυτά τα πλαίσια, δεν εντυπωσιάζει το γεγονός ότι ένα από τα πιο προοδευτικά κομμάτια της κοινωνίας μένει έξω από τα αριστερά κόμματα και προσελκύεται από τον αναρχισμό.

Ωστόσο τα αριστερά κόμματα δημιουργήθηκαν επειδή υπήρχαν κάποιες ανάγκες του εργατικού κινήματος (άλλο αν τώρα δεν ανταποκρίνονται πλήρως σε αυτές) με κυριότερη το ότι ένας εργαζόμενος δε μπορεί να κατακτήσει μόνος του τα δικαιώματά του, αλλά μόνο μέσα από τον μαζικό αγώνα. Και για να είναι ο μαζικός αγώνας αποτελεσματικός, απαιτείται κάποιου είδους συντονισμός, δηλαδή οργάνωση.

Άρα λοιπόν για να μπορεί να υπερασπιστεί ένα κίνημα τα συμφέροντα των εκμεταλλευόμενων, θα πρέπει καταρχήν να πληρεί αυτές τις προϋποθέσεις. Φαίνεται όμως ότι ο αναρχισμός, στη σημερινή του μορφή τουλάχιστον, κατακρίνοντας, ορθώς, την ολοκληρωτική στράτευση του ατόμου στο κόμμα και τις γραμμές του, έχει φτάσει σε σημείο να μη μπορεί να αναπτύξει συλλογική και συντονισμένη δράση Γι’ αυτό και βλέπουμε διάσπαρτες μικρές αναρχικές ομάδες (καταλήψεις, συνελεύσεις κλπ), που αδυνατούν να παίξουν κάποιον πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις, όπως δηλαδή θα περιμέναμε, λόγω του πλήθους όσων δηλώνουν αναρχικοί.

Ένα μικρό ρεύμα των αναρχικών μοιάζει να ξεπερνάει αυτό το εμπόδιο και καταφέρνει να βρίσκεται συχνά στην επικαιρότητα: το πετυχαίνει μέσα από ενέργειες «ατομικής τρομοκρατίας». Όμως αυτό το είδος δράσης έχει καταστροφικές επιπτώσεις για όσους αγωνίζονται αφού δημιουργεί την αίσθηση ότι περίπλοκα κοινωνικά ζητήματα μπορούν να λυθούν με τον εμπρησμό ενός πολιτικού γραφείου ή με τη βόμβα σε μια τράπεζα, ενώ παράλληλα το μαζικό κίνημα θα αποκτά ρόλο θεατή. Αυτή η κατάσταση όχι μόνο, προφανώς, δεν προσφέρει μια διέξοδο, αλλά τορπιλίζει κάθε έννοια μαζικού αγώνα.

Όλα αυτά τα προβλήματα όμως που έχει ο αναρχισμός δεν τα απέκτησε ξαφνικά, αλλά οι ρίζες τους βρίσκονται στην ίδια του θεωρία του αναρχισμού. Χαρακτηριστικότερο όλων είναι το ζήτημα που προκύπτει από τις θέσεις του αναρχισμού για το κράτος. Ο στόχος των αναρχικών, σύμφωνα με τη θεωρία, είναι η έκρηξη μιας επανάστασης που θα αλλάξει συνολικά την κατάσταση και θα καταργήσει άμεσα το κράτος. Αντιμετωπίζει δηλαδή το κράτος σαν μια αυθαίρετη εξουσία, πηγή όλων των κακών, η οποία μπορεί σήμερα να υπάρχει και να καταργηθεί την επόμενη μέρα. Ωστόσο, η πραγματικότητα δεν είναι τόσο απλή. Πιο συγκεκριμένα, το κράτος αποτελεί τον μηχανισμό με τον οποίο οι κεφαλαιοκράτες επιβάλλουν τα συμφέροντά τους και εξασφαλίζουν την εκμετάλλευση των εργατών, είναι δηλαδή το αποτέλεσμα της ύπαρξης των κοινωνικών τάξεων. Και οι κοινωνικές τάξεις δεν πεθαίνουν από τη μια μέρα στην άλλη, παρά μόνον αν εξαλειφθούν οι υλικοί παράγοντες που τις δημιουργούν, άρα ούτε και το κράτος μπορεί να απλώς να σταματήσει να υπάρχει έτσι. Με λίγα λόγια το κράτος θα τελειώσει, όταν τελειώσουν και οι κοινωνικές τάξεις. Και ο μαρξισμός δείχνει έναν δρόμο προς αυτήν την κατεύθυνση (την κοινωνικοποίηση της ιδιοκτησίας τη σοσιαλιστικά σχεδιασμένη παραγωγή, το εργατικό κράτος, το οποίο δημιουργείται στη θέση του παλιού με σκοπό να οδηγηθεί στο μαρασμό, σε μια αταξική κοινωνία). Ο αναρχισμός όμως δε δείχνει κανέναν δρόμο. Και επομένως δε πρέπει να μας κάνει εντύπωση το αδιεξοδο στο οποίο έχει περιέλθει ο αναρχικός χώρος.

Παναγιώτης Καρύδης